Znamy proponowane stawki maksymalne od odwołań do KIO

To projekt ustawy, który ma zwiększyć efektywność udzielania zamówień publicznych. W ostatnim czasie istotnym problemem jest m.in. stale rosnąca liczba odwołań do KIO, która obciąża tę instytucję i przedłuża postępowania. W minionym roku w ustawowym czasie, tj. 15 dni, rozpatrywanych było jedynie 11 proc. odwołań. Dla porównania w 2023 r. Izba była w stanie rozpatrzyć terminowo 78 proc. spraw, a w roku 2024 udawało się to w 32 proc. odwołań.

Choć, jak przyznano w uzasadnieniu do projektu ustawy, prawo wykonawców do wnoszenia odwołań jest istotnym elementem systemu zamówień publicznych, to jednak stałe zwiększanie się liczby wnoszonych spraw stanowi zjawisko „systemowo niepożądane”. Tym bardziej że wzrost liczby odwołań wiązany jest z czynnikami pozamerytorycznymi, w tym przede wszystkim z niską opłatą od tej czynności.

Opłaty nie zmieniały się od 2010 roku

Stawka wpisowa, mimo inflacji, nie zmieniła się od 2010 roku i wynosi obecnie w przypadku dostaw i usług o wartości mniejszej niż progi unijne – 7,5 tys. zł, o wartości równej lub przekraczającej progi unijne – 15 tys. zł. W przypadku robót budowlanych trzeba zapłacić 10 tys. zł dla wartości zamówień poniżej progów unijnych oraz 20 tys. zł dla zamówień powyżej unijnych limitów. Projekt nowelizacji wprowadza wyższe stawki i dodatkowo oddzielne opłaty dla zamówień o bardzo wysokiej wartości.

Ostateczne kwoty mają być uregulowane w rozporządzeniu. Projekt ustawy wraz z delegacją do jego wydania wskazuje jednak stawki maksymalne wpisów od odwołania do KIO. Propozycje są takie: 12 tys. zł w przypadku zamówienia na dostawy lub usługi lub w konkursie o wartości mniejszej niż progi unijne, 15 tys. zł w przypadku zamówienia na roboty budowlane o wartości mniejszej niż progi unijne, 24 tys. zł dla zamówień na dostawy lub usługi lub w konkursie o wartości równej lub przekraczającej progi unijne, a 30 tys. zł w przypadku zamówienia na roboty budowlane o wartości równej lub przekraczającej progi unijne.

Nawet 150 tys. zł za odwołanie

Maksymalna stawka za wniesienie odwołania w przypadku zamówienia na dostawy lub usługi lub w konkursie o wartości równej lub przekraczającej równowartość 15 mln euro oraz na roboty budowlane o wartości od 15 mln euro do 30 mln euro może wynieść 60 tys. zł. Dla najdroższych zamówień na roboty budowlane, tj. takich, których równowartość przekracza 30 mln euro, maksymalna opłata została zaproponowana w kwocie 150 tys. zł.

W ślad za zmianami wysokości wpisu od odwołania, zmienić się mają opłaty sądowe od skarg na wyroki Izby. Zaproponowano, by dotychczasowa opłata stała w wysokości trzykrotności wpisu od odwołania została zastąpiona jej dwukrotnością, przy jednoczesnym wprowadzeniu maksymalnej wysokości opłaty od skargi na poziomie nie wyższym niż 150 tys. zł.

Rażąco niska cena do zmiany

Zmienić mają się także przepisy dotyczące rażąco niskiej ceny. Z uwagi na fakt, że zarzuty w tym obszarze odnoszą się coraz częściej do kwestii formalnych, a nie do prawidłowości wyboru oferty z ceną umożliwiającą faktyczne zrealizowanie zamówienia, planowane są zmiany dotyczące udowadniania, że cena jest rażąco niska.

Ustawodawca chce znieść obowiązek automatycznego wzywania do złożenia wyjaśnień, jeśli oferta jest tańsza o 30 proc. od średniej arytmetycznej wszystkich ofert. Jednocześnie wprowadzona ma być dodatkowa przesłanka do odrzucenia oferty – przepis ma wskazywać wprost, że podstawą odrzucenia oferty może być ocena wyjaśnień wykonawcy, która nie pozwala uznać, że zaoferowana cena umożliwia wykonanie przedmiotu zamówienia zgodnie z wymaganiami.

W przypadku odwołania lub skargi w zakresie rażąco niskiej ceny to podmiot kwestionujący będzie musiał udowodnić, że cena faktycznie jest nierealna. Wyjątkiem będzie sytuacja, gdy wykonawca składający wyjaśnienia swojej ceny zastrzeże kluczowe informacje jako stanowiące tajemnicę przedsiębiorstwa – wówczas to na nim będzie spoczywał ciężar dowodowy. „Zmiany te służyć mają ograniczeniu liczby sporów powstających na tle wyjaśniania przez zamawiających okoliczności prowadzących do ustalenia przez wykonawcę ceny lub kosztów na niskim poziomie, interpretowanych obecnie nadmiernie szeroko albo nadmiernie formalistycznie” – wskazuje projektodawca.

Mniej kontroli uprzednich UZP

Zmienić się mają także wartości zamówień, które decydują o konieczności przeprowadzenia kontroli uprzedniej prezesa UZP. To procedura zarezerwowana dla największych zamówień, jednak kwoty dla zamówień o wysokiej wartości współfinansowanych przez Unię Europejską wymagają waloryzacji.

Liczba zamówień o większych wartościach wzrosła, a w ślad za tym wzrosła liczba postępowań objętych obligatoryjną kontrolą uprzednią. W 2023 roku były 73 wnioski o taką kontrolę, podczas gdy już w roku 2025 było ich 184. Zaproponowano, by próg kwotowy, od którego prezes UZP musi przeprowadzić kontrolę, podnieść do 30 mln euro (obecnie to 20 mln euro) w przypadku robót budowlanych, a w przypadku dostaw lub usług do 15 mln euro (z obecnych 10 mln euro). W przypadku zamówień dzielonych na części progiem ma być 1,5 mln euro (obecnie 1 mln euro).

Nowe kompetencje prezesa UZP

Projekt zawiera również propozycje usprawniające proces składania odwołań do KIO. Zakłada także wprowadzenie dodatkowej kompetencji dla prezesa UZP – chodzi o możliwość wydawania objaśnień prawnych oraz wytycznych m.in. dla zamawiających i wykonawców, na przykład dotyczących wypełniania jednolitego europejskiego dokumentu zamówienia.

Projekt musi przejść jeszcze całą ścieżkę legislacyjną. Ustawa ma wejść w życie 14 dni od ogłoszenia.